Nowo��! Sklep	Reklama	Rejestracja	Biuletyn	Klipy	Napisz do nas

Alternatywa zjazd�wek?

Narciarstwo biegowe jest form� aktywno�ci cz�owieka maj�c� bardzo korzystny wp�yw nie tylko na jego rozw�j fizyczny, ale tak�e na psychik�. Niestety, nie cieszy si� ono du�� popularno�ci� w naszym kraju. A przecie� - czy mo�e by� co� bardziej przyjemnego ni� przebywanie sam na sam z natur� z dala od zat�oczonych ulic czy masowo obleganych stok�w narciarskich. Dlatego te� zach�cam wszystkich tych, kt�rzy pragn� nie tylko polepszy� wydolno�� swojego organizmu, ale tak�e dozna� niezwyk�ych wra�e�, do uprawiania narciarstwa biegowego. Zach�cam tym bardziej, �e sprz�t, jaki jest nam potrzebny - w por�wnaniu z innymi sportami zimowymi (mo�e z wyj�tkiem jazdy na sankach) - jest o wiele ta�szy, a przyjemno�� taka sama lub nawet wi�ksza. Pisz�c ten artyku� pragn� przedstawi� Pa�stwu podstawowe informacje o narciarstwie biegowym, mi�dzy innymi o doborze odpowiedniego sprz�tu i sposobach smarowania nart.

Prze�om, jaki dokona� si� w latach 80. (pojawienie si� tzw. "techniki �y�wowej") spowodowa� podzia� narciarskiego sprz�tu biegowego - na sprz�t do techniki �y�wowej oraz do klasycznej. Istnieje tak�e sprz�t do uprawiania r�nych form rekreacyjnych i turystycznych narciarstwa biegowego. Przede wszystkim nale�y pami�ta�, �e odpowiedni dob�r sprz�tu powinien uwzgl�dnia� umiej�tno�ci sportowe, a tak�e wiek, wzrost, kondycj� og�ln� oraz technik�, jak� chcemy pos�ugiwa� si� podczas biegu. Warto w tym miejscu zaznaczy�, �e sprz�t do techniki �y�wowej wykorzysta� mo�emy jedynie na dobrze przygotowanych trasach, podczas gdy na nartach klasycznych porusza� si� mo�emy prawie w ka�dych warunkach. Dlatego te� odpowiedni dob�r sprz�tu decydowa� b�dzie o komforcie i efektywno�ci poruszania si�, a tak�e b�dzie s�u�y� do szybszego nabywania nowych umiej�tno�ci technicznych.

Narty biegowe

Dobra narta biegowa, poza lekko�ci� i wytrzyma�o�ci�, powinna charakteryzowa� si� odpowiedni� elastyczno�ci�. Dotyczy to szczeg�lnie jej cz�ci przedniej. Ty� powinien by� nieco twardszy i bardziej sztywny. Natomiast cz�� rodkowa powinna by� najtwardsza, ale r�wnie� odpowiednio spr�ysta. Poniewa� okre�lenia "sztywny" , "twardy" s� poj�ciami ma�o precyzyjnymi, dob�r odpowiedniej narty mo�e by� zadaniem dosy� trudnym. W celu jak najlepszego wyboru mo�emy si� wi�c pos�u�y� pr�bami sztywno�ci narty, polegaj�cymi na dogniataniu nart z�o�onych ze sob� �lizgami, oraz na osobnym odgniataniu ich dziob�w i ty��w. Maj�c odpowiednie do�wiadczenie mo�na w ten spos�b prawid�owo dobra� nart�. Je�li jednak nie do ko�ca polegamy na swojej wiedzy na ten temat, mo�na zastosowa� prostsz� metod�. Polega ona na po�o�eniu na r�wnej powierzchni narty, pod kt�r� (w cz�ci �rodkowej) wsuwamy kartk� papieru. Nast�pnie stajemy na narcie i w tej pozycji kartka powinna z lekkim oporem da� si� wyci�gn��. Je�eli jest to utrudnione oznacza to, �e narta jest za mi�kka. Natomiast gdy op�r nie istnieje - narta taka jest dla nas za twarda. Najlepszym jednak sposobem na ocenienie twardo�ci narty jest jej zachowanie w terenie. Dzi�b prawid�owo dobranej narty powinien prowadzi� si� po wszystkich nier�wno�ciach terenowych elastycznie, a �rodek dok�adnie przylega� do pod�o�a. Po d�u�szym biegu smar musi by� starty r�wnomiernie na ca�ej d�ugo�ci �lizgu - to oznacza, �e narty dobrane s� odpowiednio. Je�eli smar �ciera si� tylko na dziobach i ty�ach - narty s� za twarde. Natomiast w wypadku, gdy smar jest starty g��wnie w cz�ci �rodkowej oznacza to, �e narty s� za mi�kkie. Dla u�atwienia wyboru desek stosowane s� cz�sto liczbowe oznaczenia twardo�ci wed�ug zasady: im twardsze, tym wy�szy numer. Spotyka si� tak�e znakowanie literowe: "S" (soft) - mi�kkie; "M" (medium) - �rednie; "H" (hard) - twarde.

Producenci, dla u�atwienia wyboru, podzielili tak�e narty biegowe na cztery grupy, wed�ug kryterium ich zastosowania. I tak mamy kategorie:

S - narty wyczynowe;
A - narty sportowe;
L - narty turystyczne, �ladowe;
I - narty o specjalnym przeznaczeniu.

Narty do uprawiania techniki �y�wowej s� twardsze i posiadaj� wzmocnione kraw�dzie. Oznaczone s� zwykle napisem "skating". Natomiast bardziej elastyczne narty klasyczne poznamy po has�ach "classic" lub "diagonal". Oznaczenia te dotycz� jednak tylko nart wyczynowych i sportowych.

R�wnie wa�ny jak twardo�� jest dob�r nart pod wzgl�dem odpowiedniej d�ugo�ci. Narty do cel�w turystycznych i rekreacyjnych dobiera si� w ten spos�b, �e dzioby pionowo ustawionych nart powinny si�ga� do nadgarstka wyci�gni�tej w g�r� r�ki. Dla os�b o przeci�tnym wzro�cie i wadze mo�na zastosowa� tak�e wz�r:

d�ugo�� nart = wysoko�� narciarza + 1/2 ci�aru cia�a - (8-12) cm

Na przyk�ad przy wzro�cie 175 cm i wadze 70 kg otrzymujemy:

175 + 35 - (8-12) = 198-202 cm

Jednocze�nie pami�ta� trzeba o tym, �e narciarze sprawniejsi i lepiej je�d��cy korzystaj� z d�u�szych nart, podczas gdy s�absi z odpowiednio kr�tszych. Narty o przeznaczeniu sportowym dobiera si� wed�ug zasady, �e d�u�sze s�u�� do biegu technik� klasyczn�, a kr�tsze do krok�w �y�wowych. R�nica ta powinna wynosi� od 5 do 10 cm i spowodowana jest specyfik� kroku �y�wowego. Narta ta nie mo�e by� jednak kr�tsza od wzrostu narciarza.

Narty �ladowe, kt�re s�u�� g��wnie turystyce i rekreacji, s� szersze i ci�sze od nart sportowych. Nie posiadaj� one zwykle specjalnych oznakowa� co do ich przeznaczenia. Niekt�re modele takich nart charakteryzuj� si� posiadaniem w �rodowej cz�ci �lizgu tzw. rybiej �uski (dach�wkowate p�askie wypustki). Dzi�ki temu narta nie cofa si� podczas odbicia (zw�aszcza w czasie podbieg�w) i nie wymaga smarowania. D�ugo�� tych nart dobiera si� podobnie jak do techniki klasycznej.

Kijki

Wys. cia�a skating classic turyst.

195 175.5 165.5 160.0

190 171.0 161.5 156.0

185 166.5 157.0 152.0

180 162.0 153.0 147.5

175 157.5 143.0 143.5

170 153.0 144.5 139.5

165 148.5 140.0 135.0

160 144.0 131.0 131.0

155 139.5 132.0 127.0

150 135.0 127.5 123.0

145 130.5 123.0 119.0

140 126.0 119.0 115.0

135 121.5 114.5 110.5

130 117.0 110.5 106.5

125 112.5 106.0 102.5

120 108.0 102.0 98.5

Tabela doboru d�ugo�ci kijk�w biegowych wg firmy EXEL

W narciarstwie biegowym bardzo istotnym elementem wyposa�enia s� kijki. Obecnie wykonuje si� je ze specjalnych stop�w metali lekkich i z tworzyw sztucznych. Cechuje je ma�a waga, wygodny uchwyt (r�koje��) oraz odpowiednia spr�ysto�� i wytrzyma�o��. Do czo�owych producent�w kijk�w biegowych zaliczy� mo�na takie firmy jak Atomic, Exel, Liliedahl, Rossignol. Kupuj�c kije tych firm mo�emy by� pewni najwy�szej jako�ci.

Optymaln� d�ugo�� kijk�w dobiera si� w zale�no�ci od ich przeznaczenia. Kijki s�u��ce tury�cie powinny si�ga� mniej wi�cej do wysoko�ci jego ramienia (w pozycji stoj�cej). Kijki zawodnicze do biegu technik� klasyczn� s� d�u�sze o oko�o 5 cm. Natomiast kijki do techniki �y�wowej powinny by� jeszcze d�u�sze o nast�pne 5 cm, nie mog� jednak przekracza� wzrostu narciarza. Mo�na te� przyj�� zasad�, �e przy doborze kijk�w do techniki klasycznej powinny by� one kr�tsze od wzrostu narciarza o 30 cm, natomiast te stosowane przy kroku �y�wowym o 20 cm, z tolerancj� w obu przypadkach 5 cm. Dla u�atwienia prezentujemy r�wnie� tabel�, wed�ug kt�rej mo�na precyzyjnie okre�li� optymaln� d�ugo�� kij�w biegowych do r�nych technik biegu. Kijki do techniki �y�wowej charakteryzuj� si� r�wnie� specjalnie wyprofilowan� r�koje�ci� oraz talerzykiem wraz z grotem. Istniej� tak�e specjalne kije stosowane wy��cznie do trening�w na nartorolkach. Zaopatrzone s� w bardzo twarde i ostre groty, dzi�ki kt�rym mo�liwe jest ich wbijanie nawet w twarde asfaltowe pod�o�e. Posiadaj� one te� specjaln� amortyzuj�c� konstrukcj�, t�umi�c� mikrodrgania powsta�e przy odbiciu kija.

Wi�zania i buty

Wi�zania ��cz�ce but z nart� powinny by� przede wszystkim lekkie, proste i niezawodne w u�yciu. Z regu�y cechuje je niezbyt skomplikowana konstrukcja, pozwalaj�ca na swobodne wykonywanie krok�w biegowych przy jednoczesnym pewnym prowadzeniu narty w torze i w czasie zmiany kierunku jazdy. Przy zakupie wi�za� i but�w nale�y pami�ta�, �e obecnie produkuje si� wiele tego typu sprz�tu, kt�ry nie zawsze da si� do siebie dopasowa�. Warto wi�c kupowa� wi�zania i i buty tej samej firmy i sprawdzi� jeszcze w sklepie czy pasuj� do siebie. Obecnie wi�zania s� coraz l�ejsze a jednocze�nie niezawodne i trwa�e, co niew�tpliwie spowodowane jest zastosowaniem nowych technologii produkcji oraz nowych materia��w - g��wnie tworzyw sztucznych. Niekt�re z nich posiadaj� specjaln� szyn�, tzw. prowadnic�, kt�ra zespala but z wi�zaniem i umo�liwia jeszcze bardziej precyzyjne prowadzenie narty w torze. Do najbardziej znanych i cenionych producent�w wi�za� na polskim rynku zaliczy� mo�emy Salomona i Rottefella. Wi�zania turystyczne (podobnie jak narty) s� przewa�nie ci�sze i szersze, dopasowane do but�w o podobnym przeznaczeniu. Produkuj� je te same firmy, kt�re specjalizuj� si� w konstrukcji wi�za� dla potrzeb narciarstwa wyczynowego.

Monta� wsp�czesnych wi�za� jest �atwy i zwykle odbywa si� za pomoc� specjalnych szablon�w. Odradzam jednak samodzielny monta� wi�za� i radz� odda� je do serwisu, w kt�rym z ca�� pewno�ci� zrobi� to fachowcy, a wygoda i bezpiecze�stwo na pewno b�d� wi�ksze.

Je�eli chodzi o buty biegowe, to powinny by� one bardzo lekkie, wygodne, a jednocze�nie mocne i w miar� elastyczne, tak, aby swobodnie mo�na by�o wykonywa� kroki biegowe i ewolucje zjazdowe. Produkowane s� osobne buty do turystyki i do sportu, te ostatnie z uwzgl�dnieniem podzia�u na technik� klasyczn� i �y�wow�. Buty do techniki klasycznej maj� ni�sze cholewki (poni�ej kostki), s� lekkie i �atwo si� zginaj� w p�aszczy�nie strza�kowej, co u�atwia podnoszenie pi�ty podczas biegu. Cechuje je r�wnie� du�a elastyczno�� (szczeg�lnie podeszwy). Do techniki �y�wowej cholewka jest znacznie wy�sza (powy�ej kostki). Buty takie s� r�wnie� specjalnie wzmocnione po obu stronach, co powoduje znaczne usztywnienie stawu skokowego w celu bardziej efektywnego odbicia z kraw�dzi narty. Twardsze podeszwy pozwalaj�ce tylko nieznacznie unosi� pi�t� u�atwiaj� wykonywanie krok�w �y�wowych i sterowanie nartami podczas biegu. Zar�wno buty do techniki klasycznej, jak i do �y�wowej produkowane s� ze specjalnego tworzywa, kt�re zapewnia optymaln� ciep�ot� i wygod� stopy. Buty u�ywane w celach turystycznych maj� r�wnie� dosy� wysokie cholewki, jednak nie s� usztywnione tak mocno w cz�ciach bocznych jak buty do techniki �y�wowej. Elastyczna podeszwa powinna pozwala� na swobodne unoszenie pi�ty i wykonywanie krok�w klasycznych. Buty takie s� cz�sto dodatkowo ocieplane i zabezpieczone przed przemokni�ciem, dla lepszej ochrony st�p podczas marszu w g��bokim �niegu. S� one tak�e ci�sze od but�w wyczynowych, a prosta konstrukcja dopasowana jest do wi�za� typu turystycznego. Do lider�w w produkcji but�w biegowych zaliczy� mo�emy takie firmy jak Salomon, Alpina, Adidas, Fischer i Rossignol.

Smarowanie nart biegowych

Istotnym czynnikiem, determinuj�cym nie tylko �atwe i efektywne poruszanie si� po �niegu, ale r�wnie� szybsze przyswajanie nowych element�w technicznych jest odpowiednie smarowanie nart. Dotyczy to zar�wno ubitych tras jak i nieprzygotowanego terenu. Szczeg�lne znaczenie ma to w nauczaniu techniki klasycznej. Odpowiedni smar na�o�ony na cz�� rodkow� narty zapobiega bowiem jej cofaniu, dzi�ki czemu faza odbicia jest bardziej efektywna. Natomiast parafina na�o�ona w przedniej i tylnej cz�ci �lizgu umo�liwia odpowiedni po�lizg. Obecnie na rynku polskim s� dost�pne wyroby renomowanych firm, kt�re produkuj� smary i parafiny do wszystkich warunk�w atmosferycznych. Do najlepszych zaliczy� mo�emy Toko, Rode, Start, Swix. Og�lnie smary podzieli� mo�emy na 3 grupy:

smary twarde - stosowane na �nieg padaj�cy lub stary, przy niskich temperaturach;
smary p�twarde - stosowane na podobne gatunki �niegu, lecz przy temperaturze zbli�onej do 0 stopni;
smary p�p�ynne - (tzw. klistry i skaresy) - stosowane na �nieg mokry i zlodowacia�y.

Smary p�p�ynne pakowane s� do tub, inne wk�adane do opakowa� o kszta�cie owalnym. Na ka�dym jednak opakowaniu musi znajdowa� si� informacja o zakresie temperatury, jak r�wnie� na jaki �nieg jest on przeznaczony. Dla �atwiejszej orientacji renomowane firmy produkuj� smary w odpowiednich kolorach i tak na przyk�ad twardy - zielony firmy Rode ma zbli�one w�a�ciwo�ci jak twardy - zielony firmy Toko. Sk�ad chemiczny i konsystencja smaru zar�wno do biegu technik� klasyczn� jak i �y�wow� s� �ci�le zale�ne od warunk�w atmosferycznych i �niegowych. Smar dobieramy zwykle w zale�no�ci od struktury, temperatury �niegu oraz zawarto�ci w nim wody. W technice klasycznej smar powinien by� po�o�ony w �rodkowej cz�ci narty, pod stop�, na odcinku 30-40 cm. Pozosta�� cz�� narty (tj. prz�d i ty�) smarujemy parafin�. Parafiny w celu �atwiejszego doboru produkowane s� w takich samych kolorach jak smary w�a�ciwe. Z regu�y jest to kolor zielony na �niegi bardzo zmro�one, czerwony na lekko zmro�one i ��ty na �niegi mokre. �lizgi nart do techniki �y�wowej smarujemy na ca�ej d�ugo�ci parafin� odpowiednia do aktualnych warunk�w pogodowych. Dzi�ki temu do minimum ograniczamy wsp�czynnik tarcia i w efekcie osi�gamy zwi�kszenie po�lizgu i pr�dko�ci jazdy.

Po zako�czeniu wszystkich czynno�ci wynosimy narty na zewn�trz z pomieszczenia w celu och�odzenia. Po kilkunastu minutach mo�emy je przypi�� i rozpocz�� bieg.

Przed rozpocz�ciem smarowania nart powinni�my posiada� r�nego rodzaju korki i cykliny plastikowe, ma�e �elazko lub palnik gazowy, odpowiednie parafiny i smary, termometr do mierzenia temperatury �niegu, p�yn lub aerozol (tzw. remover) do czyszczenia nart oraz g�adk� szmatk�. Przydatny jest r�wnie� drobnoziarnisty papier �cierny. Podstawowe czynno�ci zwi�zane ze smarowaniem nart zar�wno do techniki �y�wowej jak i klasycznej przedstawiono w tabeli.

U�ywaj�c twardych smar�w nak�adamy je na �rodkow� cz�� lizgu w kilku warstwach i ka�dy z nich rozcieramy korkiem. Pierwsz� warstw� mo�na podgrza� �elazkiem lub palnikiem, dzi�ki czemu smar zespala si� dok�adniej ze �lizgami i �ciera si� wolniej podczas jazdy. Smary p�p�ynne (klistry) wymagaj� odmiennej techniki nak�adania. Wyciska si� je z tuby na �rodkow� cz�� lizg�w (najlepiej w temperaturze pokojowej, a nast�pnie rozprowadza r�wno d�oni�. Klistry stosowane na �nieg zlodowacia�y nale�y przed na�o�eniem podgrza� i rozprowadzi� r�wnomiernie za pomoc� palnika. W technice �y�wowej stosowane s� jedynie parafiny, rozprowadzane na ca�ej d�ugo�ci nart w celu uzyskania lepszego po�lizgu. Dla cel�w turystyki i rekreacji producenci utworzyli uproszczone wersje smar�w i parafin narciarskich. S� one bardziej inwersalne tzn. o wi�kszej tolerancji na r�nic� temperatur. Mo�na je kupi� w zestawach zawieraj�cych z regu�y smar twardy, p�twardy, klister i parafin�. Narty turystyczne - �lad�wki - z charakterystyczn� �usk� pod stopk� smarujemy jedynie parafin� w przedniej i tylnej cz�ci narty.

Nie zapominajmy po sezonie zimowym odpowiednio zabezpieczy� narty. Najlepiej jest je wyczy�ci� ze starych smar�w, parafiny i innych zanieczyszcze�, po czym na�o�y� cienk� warstw� parafiny i z�o�y� na stojakach �lizgami do g�ry.

Prawid�owe smarowanie nart nie jest czynno�ci� �atw� - wymaga przede wszystkim du�ego do�wiadczenia i odpowiednich umiej�tno�ci. Nie rezygnujmy jednak z ci�g�ego doskonalenia si�, a wszystkie pora�ki potraktujmy jako dobr� lekcj� w celu unikni�cia podobnych b��d�w.

Na zako�czenie nie pozostaje mi nic innego jak �yczy� Pa�stwu po�amania nart oraz rado�ci i przyjemno�ci czerpanych z uprawiania narciarstwa biegowego.

Czynno�ci zwi�zane ze smarowaniem nart

Technika �y�wowa

czyszczenie �lizg�w z pozosta�o�ci wcze�niejszego smarowania lub zanieczyszcze�
dob�r odpowiedniej parafiny
na�o�enie i rozprowadzenie parafiny za pomoc� �elazka lub palnika gazowego
ch�odzenie 10-15 minut
cyklinowanie (�ci�ganie na�o�onego smaru plastikow� cyklin�)
szczotkowanie - czy�cimy kilkakrotnie �lizgi tward� szczotk� prowadz�c od przodu ku ty�owi
�cieranie pozosta�o�ci parafiny przy u�yciu szmatki

Technika klasyczna

czyszczenie �lizg�w nart
dob�r odpowiedniej parafiny
na�o�enie odpowiedniej parafiny na przedni� i tyln� cz�� narty
ch�odzenie 10-15 minut
cyklinowanie (�ci�ganie na�o�onego smaru plastikow� cyklin�)
szczotkowanie - czy�cimy kilkakrotnie �lizgi tward� szczotk� prowadz�c od przodu ku ty�owi
szlifowanie odcinka 30-40 cm pod stop� narty papierem �ciernym o bardzo ma�ej ziarnisto�ci
na�o�enie odpowiedniego smaru pod stopk� narty (nie smarujemy rowka)
rozprowadzenie smaru - smary twarde rozprowadzamy korkiem, a klistry i skaresy d�oni� lub �opatk� po uprzednim rozgrzaniu

Wojciech Ziobrowski Magazyn NarciarSKI nr 3 - stycze� 1999